Fusilo, pola importancia para as súas vidas, todo un apartado de “La sociedad de consumo” de Jean Braudillard (páx. 64-66).
“Debemos abandonar a idea recibida, segundo a cal unha sociedade de abundancia é unha sociedade na que se satisfan facilmente todas as necesidades materiais (e culturais) xa que esa idea fai abstracción de toda lóxica social. Moito más axeitada parece a idea, retomada por Marshall Sahlins no seu artigo sobre a “primeira sociedade de abundancia”, que sostén que as nosas sociedades industriais e productivistas- a diferencia de certas sociedades primitivas- están dominadas pola rareza, pola obsesión de rareza característica da economía de mercado. Canto máis se produce, máis se salienta, no seo mesmo da profusión, o alonxamento irremediábel do termo final que sería a abundancia, definida como o equilibrio da producción humana e das finalidades humanas. Posto que o que se satisfai nunha sociedade de crecemento, e se satisfai cada vez máis a medida que medra a productividade, son as necesidades mesmas da orde de producción e non as “necesidades” do individuo, sobre cuxo descoñecemento repousa, polo contrario, todo o sistema, é evidente que a abundancia retrocede indefinidamente; mellor aínda: a abundancia négase irremediábelmente en proveito do reinado organizado da rareza (a escaseza estrutural).
Para Sahlins, os que coñecían a verdadeira abundancia, a pesar da súa absoluta pobreza, eran os cazadores colleitadores (as tribos nómadas primitivas de Australia, do Kalahari, etc.). Os primitivos non posúen nada propio, non están obsesionados polos seus obxectos, que van rexeitando para se desprazaren máis comodamente. Non hai entre eles ningún aparello de producción nin de traballo: cazan e colleitan “con tranquilidade”, poderíamos dicir, e comparten todo entre si. A prodigalidade é total: consumen todo de entrada, sen cálculo económico e sen almacenar. O cazador colleitador non ten nada do homo economicus de invención burguesa. Descoñece os fundamentos da economía política. Nin siquera se achega aos límites das enerxías humanas, dos recursos naturais e das posibilidades efectivas. Dorme moito. Confía -e iso é o que marca o seu sistema económico- na riqueza dos recursos naturais, mentres que o noso sistema está marcado (e, co perfeccionamento técnico, estao cada vez máis) pola desesperación ante a insuficiencia dos medios humanos, por unha angustia radical e catastrófica que é o efeito profundo da economía de mercado e da competencia xeralizada.
A “imprevisión” e a “prodigalidade” colecticas, características das sociedades primitivas, son o signo da abundancia real. Nós só temos os sinais da abundancia. Acurralamos, mediante un xigantesco aparello de producción, os signos da pobreza e da escaseza. Pero a pobreza non consiste, di Sahlin, nin nunha pequena cantidade de bens nin simplemente nunha relación entre fins e medios: a pobreza é sobre todo, unha relación entre os homes. O que funda a a “confianza” dos primitivos e o que fai que vivan a abundancia aínda pasando fame é, finalmente, a transparencia e a reprocidade das relacións sociais. É o feito de que ningunha monopolización de ningunha especie, xa sexa da natureza, do solo, xa sexa dos instrumentos ou dos productos do “traballo”, interfire nos intercambios nin institúe a rareza. Tampouco hai acumulación que é sempre a fonte do poder. Na economía do don e do intercambio simbólico, unha cantidade escasa e sempre finita de bens basta para crear unha riqueza xeral, pois eses poucos bens pasan constantemente de uns a outros. A riqueza non se basea nos bens, senón no intercambio concreto entre as persoas, polo tanto, é ilimitada, xa que o ciclo do intercambio non ten fin, aínda que se dea entre un número limitado de individuos, pois cada momento do ciclo de intercambio agrega valor ao obxecto intercambiado. No proceso de competencia e diferenciación caracterísitcas das nosas sociedades civilizadas e industriais o que se advirte é a inversión desta dialéctica concreta e relacional da riqueza, que aparece entón como dialéctica da carestía e da necesidade ilimitada. Cando, no intercambio primitivo, cada relación aumenta a riqueza social, nas nosas sociedades “diferenciais”, cada relación social aumenta a carencia individual, posto que toda cousa posuída queda relativizada con respeito aos outros (no intercambio primitivo, valorízase pola relación mesma cos demais).
Por todo o dito, non é paradóxico soster que nas nosas sociedades “afluentes”, a abundancia perdeuse e que non poderá recobrarse aumentando ao infinito a productividade nin liberando novas forzas productivas. Posto que a definición estrutural da abundancia e da riqueza está na organzación social, unicamente podería reinstaurala unha revolución da organizacións social e das relacións sociais. ¿Retornaremos algún día á prodigalidade máis alá da economía de mercado? No lugar da prodigalidade temos o “consumo”, o consumo forzado a perpetuidade, irmán xemelgo da escaseza. A lóxica social deu a coñecer aos primitivos a “primeira” (e única” sociedade de abundancia. A nosa lóxica social condénanos a unha carestía luxosa e espectacular.